Τι κρύβεται πίσω από τον καυγά
7 min read
Γράφει ο Κωνσταντίνος Μουτσούλας — Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής. Θεραπεία Ζεύγους EFCT MSc Κλινική & Κοινοτική Ψυχολογία, MSc Αθλητική Ψυχολογία (University of East London). Μέλος ΣΕΨ, μέλος BPS. Μάθε περισσότερο για μένα
Πολλά ζευγάρια που έρχονται στο γραφείο αναφέρουν ότι δεν θυμούνται πώς ξεκίνησε ο τελευταίος τους καυγάς, το έναυσμα ήταν ένα πιάτο που έμεινε στον νεροχύτη ή μια κουβέντα που ειπώθηκε με λάθος τρόπο, και από εκεί ξέσπασε η σύγκρουση. Όταν ηρεμήσει η κατάσταση, μένει η σκέψη ότι δεν ήταν και τόσο σημαντικό.
Η αφορμή μπορεί πράγματι να αφορά καθημερινές δουλειές για τη λειτουργία του σπιτιού, ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις, η σύγκρουση συνδέεται και με βαθύτερες ανάγκες: την ανάγκη να ακουστούμε, να υπολογιστούμε, να νιώσουμε ότι ο άλλος είναι διαθέσιμος και ότι μπορούμε να βασιστούμε πάνω του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δουλειές του σπιτιού είναι ασήμαντες, η άνιση κατανομή εργασιών και ευθυνών μπορεί να αποτελεί πραγματικό και επαναλαμβανόμενο πρόβλημα. Το ζήτημα είναι ότι η πρακτική διαφωνία συχνά αποκτά επιπλέον συναισθηματικό νόημα μέσα στη σχέση.
Τι κρύβεται κάτω από τον θυμό
Όταν μέσα στη σχέση ξεσπάει ένας τσακωμός, λειτουργούμε πρώτα με τα δευτερογενή συναισθήματα: ο θυμός, η κριτική, η ειρωνεία, ή και ακόμα με την αποστασιοποίηση όταν δεν ξέρουμε τι να απαντήσουμε. Στη Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία Ζεύγους τα βλέπουμε ως μηχανισμό άμυνας, που ενεργοποιείται εκείνη τη στιγμή για να μας προστατέψει από την έκθεση [1].
Πίσω από τον θυμό κρύβεται κάτι πιο πρωτογενές: ο φόβος της εγκατάλειψης, η λύπη, η μοναξιά, η αίσθηση ότι δεν είμαστε αρκετά σημαντικοί για τον άλλον.
Όταν κάποιος φωνάζει «Δε με βοηθάς ποτέ με τις δουλειές τουσπιτιού», αυτό που προσπαθεί να πει, χωρίς να το έχει συνειδητοποιήσει, είναικάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο δύσκολο να ειπωθεί: «Νιώθω μόνος μου σε αυτό,νιώθω ότι δεν με υπολογίζεις».
Αυτό το μοτίβο έχει συνήθως ρίζες παλιότερες από τη σχέση σας. Η Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία στηρίζεται στη θεωρία της προσκόλλησης: οι πρώιμες σχέσεις με τους φροντιστές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διαθεσιμότητα και την ασφάλεια των σημαντικών άλλων, χωρίς να καθορίζουν μηχανιστικά τη μετέπειτα συμπεριφορά. Οι ενήλικες σχέσεις, οι εμπειρίες και η θεραπεία μπορούν να τροποποιήσουν αυτά τα μοτίβα. Γι’ αυτό, όταν νιώθουμε τον σύντροφό μας να απομακρύνεται, το νευρικό σύστημα εκπέμπει σήμα κινδύνου, και αντί να δεχτούμε εκεί την ευάλωτη πλευρά μας, ενεργοποιούνται δύο συμπληρωματικές στρατηγικές: ο ένας πιέζει για επαφή μέσω παραπόνων ή κριτικής και ο άλλος αποσύρεται ή σιωπά για να μειώσει την ένταση. Έτσι δημιουργείται ο φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο πιέζει ο ένας, τόσο περισσότερο απομακρύνεται ο άλλος, και όσο περισσότερο αποσύρεται ο άλλος, τόσο πιο έντονα νιώθει ο πρώτος ότι δεν ακούγεται [2].
Στη δουλειά που θα κάνουμε μαζί προσπαθούμε να καταλάβουμε από τι σε προστατεύει ο θυμός, και να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε αυτή η ανάγκη να εκφραστεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Η δουλειά μέσα στη συνεδρία
Τα εργαλεία και οι τεχνικές επικοινωνίας παίζουν δευτερεύοντα ρόλο σε αυτή τη δουλειά. Μπορεί να φέρουν μια αλλαγή, αλλά δεν αγγίζουν τη ρίζα του προβλήματος. Αυτό που συμβαίνει στις συνεδρίες είναι ότι κόβουμε ταχύτητα: ξεκινάμε από ένα έναυσμα και σε βοηθώ να αναγνωρίσεις τι συμβαίνει μέσα σου εκείνη ακριβώς τη στιγμή, να συνδεθείς με την ευάλωτη πλευρά σου αντί να κατηγορήσεις, να πεις με ειλικρίνεια «χρειάζομαι να νιώσω ότι είσαι εδώ για μένα» και να καταλάβεις γιατί είναι τόσο τρομακτικό να δείξεις ευάλωτος. Αν αναρωτιέσαι πώς μοιάζει στην πράξη μια πρώτη συνάντηση, μπορείς να διαβάσεις περισσότερα εδώ.
Ο στόχος είναι να μετατοπίσουμε την προσοχή από το ποιος φταίει στο τι συμβαίνει ανάμεσά σας. Το πρακτικό πρόβλημα παραμένει στο τραπέζι, γιατί κάποιος πράγματι πρέπει να πλύνει τα πιάτα, αλλά το αντιμετωπίζουμε χωρίς να επαναλαμβάνεται ο ίδιος φαύλος κύκλος, ώστε να βρεθεί ένας νέος τρόπος και να εδραιωθεί μια πιο ασφαλή σύνδεση [3].
Το να δείξεις αυτή την ευαλωτότητα δεν είναι εύκολο. Πολύ συχνά ακούω «το να δείξω ευάλωτος σημαίνει ότι είμαι αδύναμος», και το καταλαβαίνω, απαιτεί θάρρος να σταματήσεις να αμύνεσαι και να δείξεις την ανάγκη σου, με τον κίνδυνο ο άλλος να μην σε ακούσει. Η φράση «χρειάζομαι να είσαι εδώ για μένα» εκθέτει τον σύντροφο περισσότερο από το «ποτέ δεν είσαι εκεί όταν σε χρειάζομαι». Γι’ αυτό η EFCT δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η ευαλωτότητα εκφράζεται με την υποστηρικτική ανταπόκριση του άλλου, πέρα από τεχνικές επικοινωνίας [4], [5].
Ο ρόλος μου σε αυτό το σημείο είναι να λειτουργήσω ως δίχτυ ασφαλείας, να επικυρώσω το συναίσθημά σου και να σε βοηθήσω να συνδεθείς με τον άλλον με ασφάλεια.
Η επανασύνδεση μετά τη ρήξη
Έχω ακούσει αρκετές φορές την έκφραση «Είπα συγνώμη, τι άλλο θέλει;». Από πίσω κρύβεται η αντίληψη ότι όταν σταματήσει ο καυγάς, έχει τελειώσει και το θέμα του, κάτι που σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει, συχνά παραμένει στη σιωπή, στην αμηχανία, στην απόσταση, στην αίσθηση ότι «κάτι έχει μείνει ανάμεσά μας». Στη δουλειά μας δίνουμε εξίσου σημασία στην πρόληψη της σύγκρουσης και στην επανόρθωση μετά από αυτήν.
Η επανόρθωση δεν εξαντλείται σε ένα «εντάξει, έχεις δίκιο, με συγχωρείς, ας το ξεχάσουμε». Αφορά στο να αναγνωρίσουμε ότι ο τρόπος που μιλήσαμε ή αποσυρθήκαμε επηρέασε τον άλλον, ακόμα και όταν διαφωνούμε για τα γεγονότα, χωρίς να χρειάζεται πλήρης συμφωνία σε όλα. Το μήνυμα «καταλαβαίνω ότι αυτό σε πλήγωσε και θέλω να καταλάβω καλύτερα τι συνέβη μεταξύ μας» πάει πιο βαθιά από ένα απλό «έχεις δίκιο», και η ειλικρινής συμφιλίωση μετά από έναν καυγά αποκαθιστά τη σύνδεση και την αίσθηση ασφάλειας [6].
Τι κρατάμε στην καθημερινότητά μας
Την επόμενη φορά που θα βρεθείς σε μια γνώριμη διαφωνία, μπορείς να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Κάνε ένα βήμα πίσω και μην απαντήσεις αμέσως, με θυμό. Κάνε αυτή την παύση και ρώτα τον εαυτό σου:
«Τι είναι αυτό που χρειάζομαι αυτή τη στιγμή και δεν καταφέρνω να πω;»
Μόλις συνειδητοποιήσεις την ανάγκη σου, εστίασε στην εμπειρία σου και όχι στο λάθος του άλλου:
«Όταν βλέπω ότι όλα μένουν πάνω μου, νιώθω μόνος και φοβάμαι ότι δεν είμαστε ομάδα. Θα ήθελα να βρούμε έναν πιο δίκαιο τρόπο να μοιραζόμαστε τις δουλειές».
Η έκφραση της ανάγκης δεν αντικαθιστά τη συζήτηση για πρακτικές ευθύνες, αλλά μπορεί να σε βοηθήσει να αντιμετωπίσεις ταυτόχρονα το πρακτικό πρόβλημα και το συναισθηματικό νόημα που έχει αποκτήσει.
Τα πιάτα στον νεροχύτη σπάνια είναι το μόνο πρόβλημα. Κάτω από την πρακτική διαφωνία υπάρχει συχνά μια ανάγκη που δεν έχει ακόμα βρει τον τρόπο να ειπωθεί καθαρά.
Αν αναγνωρίζεις αυτό το μοτίβο στη δική σου σχέση και θέλεις να το δουλέψουμε μαζί, δες περισσότερα για τη θεραπεία ζεύγους (EFCT), ή επικοινώνησε μαζί μου μέσω της φόρμας επικοινωνίας ή τηλεφωνικά, να κλείσουμε ένα πρώτο ραντεβού.
Προσοχή: Όσα διαβάζεις σε αυτό το κείμενο έχουν ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστούν την επαγγελματική συμβουλή, τη διάγνωση ή τη θεραπεία, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να τα διαβάσεις σαν οδηγό για να διαγνώσεις ή να «θεραπεύσεις» μόνος/η σου κάτι.
Αν αυτή την περίοδο περνάς κάτι πραγματικά δύσκολο ψυχικά, μίλησε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Μόνο ένας εξειδικευμένος επαγγελματίας μπορεί να κάνει διάγνωση και να σου προσφέρει τη φροντίδα που χρειάζεσαι.
Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (24/7, δωρεάν, ανώνυμη): 1018
Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης (24/7, δωρεάν, ανώνυμη): 10306
Βιβλιογραφικές αναφορές
[1] Brubacher, L. L. (2020). Εφαρμόζοντας τη Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία – EFT: Βασικά στοιχεία της αλλαγής (μτφρ. Α. Καλοφωλιάς). Εκδόσεις Gutenberg. (Πρωτότυπη έκδοση 2018).
[2] Bretaña, I., Alonso-Arbiol, I., Recio, P., & Molero, F. (2022). Avoidant attachment, withdrawal-aggression conflict pattern, and relationship satisfaction: A mediational dyadic model. Frontiers in Psychology, 12, 794942.
[3] Bodenmann, G., Kessler, M., Kuhn, R., Hocker, L., & Randall, A. K. (2020). Cognitive-behavioral and emotion-focused couple therapy: Similarities and differences. Clinical Psychology in Europe, 2(3), e2741.
[4] Spengler, P. M., Lee, N. A., Wiebe, S. A., & Wittenborn, A. K. (2024). A comprehensive meta-analysis on the efficacy of emotionally focused couple therapy. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 13(2), 81.
[5] Greenberg, L., Warwar, S., & Malcolm, W. (2010). Emotion-focused couples therapy and the facilitation of forgiveness. Journal of Marital and Family Therapy, 36(1), 28–42.
[6] Wilder, S., Prager, K. J., & Garapati, S. (2024). But I said I’m sorry: Helpfulness of romantic couples’ efforts to reconcile after conflict. Personal Relationships, 31(3), 836–854.
