Τι να περιμένετε στην πρώτη συνεδρία θεραπείας ζεύγους

Γράφει ο Κωνσταντίνος Μουτσούλας — Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής. Θεραπεία Ζεύγους EFCT MSc Κλινική & Κοινοτική Ψυχολογία, MSc Αθλητική Ψυχολογία (University of East London). Μέλος ΣΕΨ, μέλος BPS. Μάθε περισσότερο για μένα

Η πρώτη επίσκεψη σε έναν θεραπευτή ζεύγους έρχεται συνήθως με ένα σφίξιμο, έναν δισταγμό, ίσως τη σκέψη «θα βοηθήσει πραγματικά;» και, ταυτόχρονα, μια αίσθηση ανακούφισης επειδή επιτέλους θα μπορέσετε να δείτε πιο καθαρά αυτό που σας απομακρύνει.

Πολλά ζευγάρια φτάνουν στη θεραπεία νιώθοντας ότι κάτι έχει χαθεί ανάμεσά τους. Άλλοι έχουν κουραστεί από τους ίδιους επαναλαμβανόμενους καυγάδες. Άλλοι έχουν σταματήσει να καυγαδίζουν και απλώς αισθάνονται μακριά ο ένας από τον άλλον, έχουν αρχίσει να νιώθουν περισσότερο σαν συγκάτοικοι παρά σαν σύντροφοι.

Στην πρώτη συνεδρία της Συγκινησιακά Εστιασμένης Θεραπείας Ζεύγους, ο στόχος είναι να αρχίσετε να κατανοείτε τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η μεταξύ σας δυσκολία: τι ενεργοποιεί τον καθένα, πώς αντιδράτε, τι φοβάστε εκείνες τις στιγμές, ποιες ανάγκες παραμένουν ανείπωτες [1].

Ο φαύλος κύκλος

Μια βασική αρχή της Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία Ζεύγους (EFCT) είναι ότι ο αντίπαλος της σχέσης είναι ο φαύλος κύκλος στον οποίο παγιδεύεστε και οι δύο, όχι ο σύντροφός σας. Η συνειδητοποίηση αυτής της σκέψης συχνά φέρνει ανακούφιση, γιατί μέχρι εκείνη τη στιγμή ο καθένας προσπαθεί να αποδείξει ότι το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στον άλλον.

Η πυροδότηση του κύκλου μπορεί να ξεκινήσει ακόμα και από μια μικρή αφορμή: μια λέξη, μια έλλειψη απάντησης, τον τόνο της φωνής. Όταν ενεργοποιείται, ο ένας αντιδρά αναζητώντας σύνδεση, ενώ ο άλλος αντιδρά αναζητώντας προστασία. Ο καθένας ερμηνεύει τη συμπεριφορά του άλλου μέσα από έναν βαθύτερο φόβο: «δεν με υπολογίζει», «δεν είμαι αρκετός», «θα με εγκαταλείψει» ή «ό,τι κι αν κάνω, θα αποτύχω». Η αντίδραση του ενός ενισχύει την αντίδραση του άλλου, και ο κύκλος κλείνει αφήνοντάς σας και τους δύο περισσότερο μόνους. Αν θέλεις να δεις πιο αναλυτικά τι κρύβεται πίσω από έναν τέτοιο καυγά, μπορείς να διαβάσεις περισσότερα εδώ.

Ο ρόλος του θεραπευτή

Θα το προσέξετε ίσως από τα πρώτα κιόλας λεπτά: δεν ρωτάω ποιος έχει δίκιο σε έναν καυγά. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι πώς αλληλεπιδράτε ως ζευγάρι, πώς εκφράζει ο καθένας σας αυτό που νιώθει, γιατί μέσα από αυτό χτίζω μια συμμαχία εξίσου και με τους δύο σας.

Εσείς είστε οι ειδικοί στη δική σας σχέση. Εγώ φέρνω το πλαίσιο και την καθοδήγηση.

Αυτό δεν σημαίνει πως μένω αμέτοχος όταν μπαίνει στη μέση η ασφάλειά σας. Αν προκύψουν απειλές, βία, εξαναγκαστικός έλεγχος ή σοβαρός κίνδυνος, σταματάω εκεί που πρέπει: η προστασία σας προηγείται της κοινής θεραπείας.

Το θεραπευτικό πλαίσιο

Πριν προχωρήσουμε, μιλάμε για το πλαίσιο της συνεργασίας μας, γιατί θέλω να ξέρετε από την αρχή πού στεκόμαστε. Δεν υπογράφεται κάποιο έντυπο. Η λέξη «συμβόλαιο» εδώ σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί πώς θα δουλέψουμε, ποιοι είναι οι στόχοι, πού βρίσκονται τα όρια, και τι αναλαμβάνει ο καθένας.

Ανάμεσα σε όσα διευκρινίζουμε μαζί σας: αν οι συνεδρίες θα είναι κυρίως κοινές ή θα περιλαμβάνουν και ατομικές, πώς κρατάω την εμπιστευτικότητα, τι ισχύει αν προκύψει κίνδυνος ή κακοποίηση, πώς αποφασίζουμε μαζί για τη συνέχεια της θεραπείας.

Η δομή της πρώτης συνάντησης

Η πρώτη συνεδρία συνήθως ξεκινά με μια αρχική διερεύνηση του λόγου για τον οποίο ζητάτε βοήθεια. Στόχος είναι να σχηματίσουμε μια αρχική εικόνα του προβλήματος και να δούμε αν αυτό το μοντέλο μπορεί να σας βοηθήσει, όχι να λύσουμε τα πάντα από την πρώτη φορά.

Μιλάμε συνήθως για την ιστορία της γνωριμίας και της σχέσης σας: περιόδους που νιώθατε κοντά ο ένας με τον άλλον, το πρόβλημα που σας έφερε εδώ, τι έχετε ήδη προσπαθήσει για να το αντιμετωπίσετε.

Συχνά αγγίζουμε και τις επιπτώσεις που έχουν οι διαφωνίες στην καθημερινότητά σας, τις προσδοκίες και τους στόχους του καθενός, ζητήματα όπως απιστία, εξαρτήσεις, προηγούμενη ψυχοθεραπευτική εμπειρία ή θέματα ψυχικής υγείας [2].

Μπορεί επίσης να αρχίσουμε να χαρτογραφούμε τον φαύλο κύκλο: ποιος συνήθως πλησιάζει ή πιέζει, ποιος αποσύρεται, τι προκαλεί την ενεργοποίηση, τι αισθάνεται ο καθένας, ποια ανάγκη μένει εκτός της συζήτησης.

Θα σας μιλήσω επίσης για τις ατομικές συνεδρίες που θα ακολουθήσουν, συνήθως μετά την πρώτη ή τη δεύτερη κοινή μας συνάντηση, ώστε να ξέρετε τι έρχεται παρακάτω.

Τι συζητάμε στις ατομικές συναντήσεις

Κάποια πράγματα χρειάζονται πρώτα έναν χώρο μόνο δικό σου, πριν βρεθεί ο τρόπος να ειπωθούν και μπροστά στον/στην σύντροφό σου.

Γι’ αυτό υπάρχουν οι ατομικές συναντήσεις μέσα στη θεραπεία ζεύγους. Ενισχύουν τη θεραπευτική συμμαχία και σου δίνουν τον χώρο να εκφράσεις συναισθήματα και αντιλήψεις που ίσως δεν μπορείς, ή δεν θέλεις ακόμα, να πεις με τον άλλον δίπλα σου.

Εκεί μπορεί να συζητηθεί ό,τι κρατάς μέσα σου: ένας παράλληλος δεσμός, ένα μυστικό, μια αμφιθυμία ή αμφιβολία για τη θεραπεία ή για την ίδια τη σχέση. Μπορούμε επίσης να πάμε πιο πίσω, στο πώς διαχειριζόσουν τα δύσκολα συναισθήματα στην παιδική και την εφηβική σου ηλικία, γιατί αυτό συχνά εξηγεί πολλά για το πώς τα διαχειρίζεσαι σήμερα, μέσα στη σχέση σου [2].

Γιατί δεν ξεκινάμε μόνο με τεχνικές επικοινωνίας

Πολλά ζευγάρια ζητούν συγκεκριμένα «εργαλεία επικοινωνίας»: να μάθουν να μιλούν χωρίς διακοπές, να χρησιμοποιούν μηνύματα σε πρώτο πρόσωπο, να κάνουν πιο δίκαιη κατανομή του χρόνου και των ευθυνών.

Οι δεξιότητες αυτές μπορεί να είναι χρήσιμες, συχνά όμως δεν αρκούν όταν κάτω από τα λόγια υπάρχει φόβος απόρριψης, ντροπή, αίσθηση εγκατάλειψης, ή η πεποίθηση ότι ο άλλος δεν ενδιαφέρεται πραγματικά.

Μπορεί να νιώσετε δυσκολότερα στην αρχή

Η θεραπεία δεν οδηγεί πάντοτε σε άμεση ανακούφιση. Μπορεί να υπάρξει συνεδρία από την οποία θα φύγετε πιο φορτισμένοι ή πιο σκεπτικοί. Όταν αρχίζετε να μιλάτε για όσα έχουν μείνει ανείπωτα, μπορεί να έρθετε σε επαφή με συναισθήματα που αποφεύγατε για μεγάλο διάστημα.

Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι η θεραπεία αποτυγχάνει. Εξαρτάται από το αν αυτά τα συναισθήματα μπορούν να εκφραστούν χωρίς εκφοβισμό και με την κλιμάκωση να επιβραδύνεται, ώστε σταδιακά να χτίζεται μεγαλύτερη κατανόηση.

Δεν θεωρώ όμως κάθε επιδείνωση «αναγκαίο στάδιο» της θεραπείας. Αν η θεραπεία οδηγεί σε περισσότερο φόβο, απειλή, εκφοβισμό ή αντίποινα μετά τη συνεδρία, το συζητάμε άμεσα, γιατί η θεραπευτική δυσκολία και ο κίνδυνος δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Είναι πολύ αργά;

Κάποια ζευγάρια έρχονται στη θεραπεία όταν αισθάνονται ότι η σχέση έχει ήδη ραγίσει χωρίς επιστροφή. Άλλα έρχονται επειδή ένας από τους δύο έχει ήδη αποφασίσει να φύγει. Η θεραπεία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι κάθε σχέση θα συνεχιστεί, ούτε ότι κάθε τραύμα θα αποκατασταθεί.

Μπορεί όμως να σας βοηθήσει να κατανοήσετε πώς απομακρυνθήκατε, τι χρειάζεται να αλλάξει, και ποια επιλογή είναι πιο κοντά στις ανάγκες και τις αξίες σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγεί σε επανασύνδεση. Σε άλλες, βοηθά το ζευγάρι να χωρίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια, σεβασμό, και λιγότερη καταστροφική σύγκρουση.

Το πρώτο βήμα προς τη σύνδεση

Η απόφαση να ζητήσετε βοήθεια είναι από μόνη της ένα σημαντικό βήμα, αν και δεν εγγυάται αλλαγή. Δείχνει ότι υπάρχει αρκετή ανάγκη, ίσως και αρκετή ελπίδα, ώστε να εξετάσετε έναν διαφορετικό τρόπο να αντιμετωπίσετε τη σχέση σας.

Από την πρώτη συνεδρία, μπορείτε να αρχίσετε να αποκτάτε μια πρώτη εικόνα για τον φαύλο κύκλο σας, μεγαλύτερη κατανόηση του τι ενεργοποιεί τον καθένα, μια πιο καθαρή εικόνα των αναγκών και των στόχων σας, και, ίσως το πιο σημαντικό, μια αίσθηση του αν αυτό το πλαίσιο σας ταιριάζει.

Μπορεί να υπάρξει ανακούφιση, αλλά και αμηχανία, ένταση ή αβεβαιότητα. Όλα αυτά μπορούν να γίνουν χρήσιμο υλικό για τη δουλειά μας, αρκεί να υπάρχει χώρος να εκφραστούν με ασφάλεια, χωρίς φόβο.

Προσπαθώ να σας βοηθήσω να δείτε τον κύκλο στον οποίο έχετε παγιδευτεί πιο καθαρά, και να διερευνήσουμε μαζί αν μπορείτε να βρείτε έναν διαφορετικό τρόπο να είστε μαζί.

Αν διαβάζοντας αυτό νιώσατε ότι ήρθε η στιγμή να μιλήσουμε, επικοινωνήστε μαζί μου μέσω της φόρμας επικοινωνίας ή τηλεφωνικά, να κλείσουμε ένα πρώτο ραντεβού.

Προσοχή: Όσα διαβάζετε σε αυτό το κείμενο έχουν ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστούν την επαγγελματική συμβουλή, τη διάγνωση ή τη θεραπεία, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να τα διαβάσετε σαν οδηγό για να διαγνώσετε ή να «θεραπεύσετε» μόνοι/ες σας κάτι.

Αν αυτή την περίοδο περνάτε κάτι πραγματικά δύσκολο ψυχικά, μιλήστε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Μόνο ένας εξειδικευμένος επαγγελματίας μπορεί να κάνει διάγνωση και να σας προσφέρει τη φροντίδα που χρειάζεστε.

Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (24/7, δωρεάν, ανώνυμη): 1018

Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης (24/7, δωρεάν, ανώνυμη): 10306

Βιβλιογραφικές αναφορές

[1] Beasley, C. C., & Ager, R. (2019). Emotionally focused couples therapy: A systematic review of its effectiveness over the past 19 years. Journal of evidence-based social work, 16(2), 144-159.

[2] Brubacher, L. L. (2020). Εφαρμόζοντας τη Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία – EFT: Βασικά στοιχεία της αλλαγής (μτφρ. Α. Καλοφωλιάς). Εκδόσεις Gutenberg. (Πρωτότυπη έκδοση 2018).

Attribution Photo by Vitaly Gariev on Unsplash